Název: Od "responsu" do "przymówki" : gatunki mowy Michaiła Bachtina jako klucz do pogłębionej interpretacji fraszki barokowej (przypadek Wacława Potockiego)
Variantní název:
- From "response" to "dig": Mikhail Bakhtin's speech genres as a key to a deeper interpretation of the baroque epigram (the case of Wacław Potocki)
Zdrojový dokument: Slavica litteraria. 2025, roč. 28, č. 2, s. 88-101
Rozsah
88-101
-
ISSN2336-4491 (online)
Trvalý odkaz (DOI): https://doi.org/10.5817/SL2025-2-11
Trvalý odkaz (handle): https://hdl.handle.net/11222.digilib/digilib.84265
Type: Článek
Jazyk
polsky
Licence: CC BY-SA 4.0 International
Přístupová práva
otevřený přístup
Upozornění: Tyto citace jsou generovány automaticky. Nemusí být zcela správně podle citačních pravidel.
Abstrakt(y)
Artykuł dotyczy kategorii "gatunków mowy" Michaiła Bachtina w kontekście refleksji nad fraszką polską XVII w. W szkicu skupiono się przede wszystkim na zbiorze Ogród nie plewiony polskiego poety barokowego Wacława Potockiego. Badania dowodzą, iż Bachtinowskie "gatunki prymarne" uwidaczniają się w strategii poetyckiej siedemnastowiecznego pisarza, który sięga do bogatych zasobów polszczyzny mówionej wzbogacając tym samym nie tyko przestrzeń kompozycyjną tekstów, ale też pogłębiając ich wymiar satyryczny.
The article deals with Mikhail Bakhtin's category of "speech genres" in the context of reflections on the Polish epigram of the seventeenth century. The essay focuses primarily on the collection Ogród nie plewiony by the Polish Baroque poet Wacław Potocki. The research shows that Bakhtin's "primary genres" are manifest in the poetic strategy of the seventeenth-century writer, who draws on the rich resources of spoken Polish, thereby enriching not only the compositional space of the texts but also deepening their satirical dimension.
Reference
[1] POTOCKI, W.: Dzieła. Oprac. L. Kukulski. Warszawa, 1987, t. I–III.
[2] BACHTIN, M.: Twórczość Franciszka Rabelais'go a kultura ludowa średniowiecza i renesansu. Tłum. A. i A. Goreniowie. Kraków, 1975.
[3] BACHTIN, M.: Estetyka twórczości słownej. Tłum. D. Ulicka, oprac. E. Czaplejewicz. Warszawa, 1986. (Rozdział V: Problem gatunków mowy, s. 348–402.)
[4] BORKOWSKI, A.: Edycje i struktura "Ogrodu, ale nie plewionego" Wacława Potockiego. Prace Literackie, 2010, L, s. 15–25.
[5] BORKOWSKI, A.: "Z fraszek" o poezji i poecie Wacława Potockiego. In: Ja vybrala dolju sobì sama: zb. Na pošanu prof. Tetjany Bìlenko. Drohobyč, 2010, s. 31–44.
[6] BORKOWSKI, A.: Imaginarium symboliczne Wacława Potockiego: "Ogród nie plewiony". Siedlce, 2011.
[7] CHRZĄSTOWSKA, B., WYSŁOUCH, S.: Poetyka stosowana. Wyd. 2. Warszawa, 1987.
[8] CZECHOWICZ, A.: Różność w rzeczach. O wyobraźni pisarskiej Wacława Potockiego. Warszawa, 2008.
[9] CZUBEK, J.: Wacław z Potoka Potocki. Nowe szczegóły do żywota poety. Kraków, 1894.
[10] DOBRZYŃSKA, T.: O wtórnych gatunkach mowy w utworach literackich. Wyznanie w wierszu Leopolda Staffa "Podwaliny". Tekst i dyskurs – Text und diskurs, 2023, 17, s. 39–55. | DOI 10.7311/tid.17.2023.04
[11] GRACIOTTI, S.: Fraszki i "fraszki". Z Padwy do Polski. Przeł. T. Ulewicz. In: Od Renesansu do Oświecenia. T. 1. Warszawa, 1991, s. 218–229.
[12] KIDA, J.: Teoria językoznawcza a nauka o literaturze. Annales Academiae Pedagogicae Cracoviensis, Folia 31, "Studia Logopaedica" I (2006), s. 350–361.
[13] KRAWIEC-ZŁOTKOWSKA, K.: Przestrzenie Wacława Potockiego. Słupsk, 2009.
[14] KSIĄŻEK BRYŁOWA, W.: Wacław Potocki i jego "Ogród, ale nie plewiony". Lublin, 2009.
[15] LALEWICZ, J.: Komunikacja językowa i literatura. Wrocław, 1975.
[16] LINDE, S. B.: Słownik języka polskiego. Lwów, 1858 (t. IV), 1859 (t. V).
[17] MALICKI, J.: "Pisał się z Potoka". Studium o Wacławie Potockim w trzechsetną rocznicę śmierci. Katowice, 1996.
[18] Metamorfozy fraszki polskiej. Red. A. Borkowski, S. Sobieraj. Siedlce, 2022.
[19] OBREMSKI, K.: Myśl antropologiczna i wyobraźnia: "Ogród fraszek" i "Moralia" Wacława Potockiego. Pamiętnik Literacki, 1998, z. 2, s. 5–16. | DOI 10.18318/pl.2025.1.9
[20] OCIECZEK, R.: Wacława Potockiego poetyckie przywoływania synowej i wnuków. In: Wyobraźnia epok dawnych: obrazy – tematy – idee. Red. J. Goliński. Bydgoszcz, 2001, s. 245–261.
[21] PELC, J.: Fraszka. In: Słownik literatury staropolskiej. Red. T. Michałowska. Wrocław, 1998, s. 269–273.
[22] PELC, J.: Barok – epoka przeciwieństw. Warszawa, 1993.
[23] PLISZKA, M.: Występek i kara w "Ogrodzie nie plewionym" Wacława Potockiego. Rekonesans. In: Literatura i prawo – przegląd zjawiska. Red. B. Walęciuk-Dejneka. Siedlce, 2017, s. 39–63.
[24] Potocki (1621–1696). Materiały z konferencji naukowej w 300-lecie śmierci poety. Red. W. Walecki, Kraków, 4–7 listopada 1996. Kraków, 1998.
[25] ROTT, D.: Dom Potockich w Woli Łużańskiej. In: Wokół Wacława Potockiego. Studia i szkice staropolskie w 300 rocznicę śmierci poety. Red. J. Malicki i D. Rott. Katowice, 1997, s. 117–129.
[26] SZCZĘSNY, S.: "Ogród" Wacława Potockiego. Epicka całość i malowidło świata. Ogród. Kwartalnik, 1992, nr 1 (9), s. 155–211.
[27] SZCZUKOWSKI, I.: "»Wszyscy między śmiercią a żywotem wiszą«. Jeszcze raz o »człowieku cielesnym« Wacława Potockiego". Ogród. Kwartalnik, 2003, nr 3–4, s. 129–141.
[28] SZCZUKOWSKI, I.: Codzienność i eschatologia. Studia i szkice o fraszkach Wacława Potockiego. Bydgoszcz, 2025.
[29] Wacław Potocki w 400-lecie urodzin poety. Red. D. Chemperek, K. Koehler. Warszawa, 2023.
[30] WYRWAS, K.: Skarga jako gatunek mowy. Katowice, 2002.
[31] Słownik polszczyzny XVI wieku. https://spxvi.edu.pl/indeks/haslo/6148/
[32] WSJP online. https://wsjp.pl/haslo/podglad/34359/prosba/4619632/ustna
[2] BACHTIN, M.: Twórczość Franciszka Rabelais'go a kultura ludowa średniowiecza i renesansu. Tłum. A. i A. Goreniowie. Kraków, 1975.
[3] BACHTIN, M.: Estetyka twórczości słownej. Tłum. D. Ulicka, oprac. E. Czaplejewicz. Warszawa, 1986. (Rozdział V: Problem gatunków mowy, s. 348–402.)
[4] BORKOWSKI, A.: Edycje i struktura "Ogrodu, ale nie plewionego" Wacława Potockiego. Prace Literackie, 2010, L, s. 15–25.
[5] BORKOWSKI, A.: "Z fraszek" o poezji i poecie Wacława Potockiego. In: Ja vybrala dolju sobì sama: zb. Na pošanu prof. Tetjany Bìlenko. Drohobyč, 2010, s. 31–44.
[6] BORKOWSKI, A.: Imaginarium symboliczne Wacława Potockiego: "Ogród nie plewiony". Siedlce, 2011.
[7] CHRZĄSTOWSKA, B., WYSŁOUCH, S.: Poetyka stosowana. Wyd. 2. Warszawa, 1987.
[8] CZECHOWICZ, A.: Różność w rzeczach. O wyobraźni pisarskiej Wacława Potockiego. Warszawa, 2008.
[9] CZUBEK, J.: Wacław z Potoka Potocki. Nowe szczegóły do żywota poety. Kraków, 1894.
[10] DOBRZYŃSKA, T.: O wtórnych gatunkach mowy w utworach literackich. Wyznanie w wierszu Leopolda Staffa "Podwaliny". Tekst i dyskurs – Text und diskurs, 2023, 17, s. 39–55. | DOI 10.7311/tid.17.2023.04
[11] GRACIOTTI, S.: Fraszki i "fraszki". Z Padwy do Polski. Przeł. T. Ulewicz. In: Od Renesansu do Oświecenia. T. 1. Warszawa, 1991, s. 218–229.
[12] KIDA, J.: Teoria językoznawcza a nauka o literaturze. Annales Academiae Pedagogicae Cracoviensis, Folia 31, "Studia Logopaedica" I (2006), s. 350–361.
[13] KRAWIEC-ZŁOTKOWSKA, K.: Przestrzenie Wacława Potockiego. Słupsk, 2009.
[14] KSIĄŻEK BRYŁOWA, W.: Wacław Potocki i jego "Ogród, ale nie plewiony". Lublin, 2009.
[15] LALEWICZ, J.: Komunikacja językowa i literatura. Wrocław, 1975.
[16] LINDE, S. B.: Słownik języka polskiego. Lwów, 1858 (t. IV), 1859 (t. V).
[17] MALICKI, J.: "Pisał się z Potoka". Studium o Wacławie Potockim w trzechsetną rocznicę śmierci. Katowice, 1996.
[18] Metamorfozy fraszki polskiej. Red. A. Borkowski, S. Sobieraj. Siedlce, 2022.
[19] OBREMSKI, K.: Myśl antropologiczna i wyobraźnia: "Ogród fraszek" i "Moralia" Wacława Potockiego. Pamiętnik Literacki, 1998, z. 2, s. 5–16. | DOI 10.18318/pl.2025.1.9
[20] OCIECZEK, R.: Wacława Potockiego poetyckie przywoływania synowej i wnuków. In: Wyobraźnia epok dawnych: obrazy – tematy – idee. Red. J. Goliński. Bydgoszcz, 2001, s. 245–261.
[21] PELC, J.: Fraszka. In: Słownik literatury staropolskiej. Red. T. Michałowska. Wrocław, 1998, s. 269–273.
[22] PELC, J.: Barok – epoka przeciwieństw. Warszawa, 1993.
[23] PLISZKA, M.: Występek i kara w "Ogrodzie nie plewionym" Wacława Potockiego. Rekonesans. In: Literatura i prawo – przegląd zjawiska. Red. B. Walęciuk-Dejneka. Siedlce, 2017, s. 39–63.
[24] Potocki (1621–1696). Materiały z konferencji naukowej w 300-lecie śmierci poety. Red. W. Walecki, Kraków, 4–7 listopada 1996. Kraków, 1998.
[25] ROTT, D.: Dom Potockich w Woli Łużańskiej. In: Wokół Wacława Potockiego. Studia i szkice staropolskie w 300 rocznicę śmierci poety. Red. J. Malicki i D. Rott. Katowice, 1997, s. 117–129.
[26] SZCZĘSNY, S.: "Ogród" Wacława Potockiego. Epicka całość i malowidło świata. Ogród. Kwartalnik, 1992, nr 1 (9), s. 155–211.
[27] SZCZUKOWSKI, I.: "»Wszyscy między śmiercią a żywotem wiszą«. Jeszcze raz o »człowieku cielesnym« Wacława Potockiego". Ogród. Kwartalnik, 2003, nr 3–4, s. 129–141.
[28] SZCZUKOWSKI, I.: Codzienność i eschatologia. Studia i szkice o fraszkach Wacława Potockiego. Bydgoszcz, 2025.
[29] Wacław Potocki w 400-lecie urodzin poety. Red. D. Chemperek, K. Koehler. Warszawa, 2023.
[30] WYRWAS, K.: Skarga jako gatunek mowy. Katowice, 2002.
[31] Słownik polszczyzny XVI wieku. https://spxvi.edu.pl/indeks/haslo/6148/
[32] WSJP online. https://wsjp.pl/haslo/podglad/34359/prosba/4619632/ustna